Zwartendijk, Jan

Geboortedatum:
29 juli 1896 (Rotterdam, Nederland)
Overlijdensdatum:
14 september 1976 (Eindhoven, Nederland)
Nationaliteit:
Nederlandse (1815-heden, Koninkrijk)

Biografie

Jan Zwartendijk (29 juli 1896 in Rotterdam – 14 september 1976 in Eindhoven) was een Nederlands diplomaat en bedrijfsman. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hielp hij duizenden Litouwse Joden te vluchten door hen aan nagemaakte papieren te helpen. Hierdoor werden zij door de nationaalsocialisten niet vervolgd.

Biografie
Zwartendijk was medewerker van elektronicaconcern Philips en kreeg in mei 1939 de verantwoordelijkheid over de bedrijfsvoering in Litouwen. Nadat Duitsland Nederland binnenviel in mei 1940 haperde de productie van het concern. De export van radio onderdelen naar de Baltische staten was daardoor niet langer mogelijk. Vanwege de oproer die de Sovjetse bezetting van Litouwen in juni van ditzelfde jaar te weeg bracht, ontving Zwartendijk de post van commissaris consul van Nederland in de twee na grootse stad van Litouwen: Kaunas. Kort nadat Zwartendijk deze positie kreeg, kreeg hij te maken met enkele Nederlands-Joodse inwoners van Litouwen die hoopten om met een Nederlands visum voor de koloniën aan de Sovjet-Unie te kunnen ontsnappen. Met goedkeuren van de Nederlandse boodschapper in Riga, L.P.J. de Decker begon Zwartendijk reisdocumenten af te geven voor het eiland Curaçao en andere Nederlandse eilanden in de Cariben. Verder zou geen formeel visum voor het bezoeken van deze landen nodig zijn. Dit klopte niet helemaal, omdat voor het inreizen toestemming gevraagd moest worden aan de koloniaalgouverneur en deze gaf zelden toestemming aan vluchtelingen. Nadat bekend werd dat Zwartendijk aan reispapieren kon komen, begonnen ook Joodse vluchtelingen uit het bezette Polen naar Litouwen te trekken om naar Zwartendijk te gaan. Tussen 26 juli en 2 augustus 1940 verstrekte Zwartendijk ongeveer 2400 van dit soort "Curaçao-Visums". De meeste van de personen die Zwartendijk hielp, kenden zijn eigen naam niet en noemden hem enkel "Mr. Philips Radio". In de werkelijkheid kon geen van de visums daadwerkelijk gebruikt worden om direct naar Curaçao te reizen. Hiervan was Zwartendijk zich ook bewust. Met deze visums was het wel mogelijk om naar het Japanse consulaat naar Litouwen te gaan. Deze organiseerde daaropvolgend een reis voor de vluchtelingen uit de bezette Baltische staten naar Japan. Japan onderhield rond deze tijd nog diplomatieke banden met de Nederlandse regering in ballingschap. Aan het begin van augustus 1940 moest Zwartendijk noodgedwongen zijn activiteiten stoppen nadat de Sovjetse bezetter eigendommen van de firma Philips in beslag nam. Enkele maanden later keerde hij terug naar Nederland en begon hij te werken in het hoofdkantoor van Philips in Eindhoven.

Zwartendijk stierf in 1979 in Eindhoven en liet drie kinderen achter.

Onderscheidingen
Zwartendijk sprak eerst jarenlang niet openlijk over zijn activiteiten in Litouwen. Pas in 1963 praatte hij nadat het ministerie van buitenlandse zaken door een krantenartikel van het Joodse bedrijf B’nai B’rith dat in Los Angeles verscheen. Hierin werd hij de "Engel van Curaçao" genoemd. Meer dan 20 jaar na zijn dood ontving hij de Israëlische onderscheiding Yad Vashem.

In het jaar 2018 eerde de stad Kaunas Zwartendijk met een gedenkplakette en een door een Nederlandse kunstenaar (Giny Vos) ontworpen lichtinstallatie voor zijn vroegere bureaugebouw. Bij de onthulling hielden naast Zwartendijks zoon Rob ook de Litouwse presidente Dalia Grybauskaitė en de burgemeesters van Kaunas, Visvaldas Grybauskaitė een toespraak.

Heeft u zelf meer informatie over deze persoon? Lever het aan!

Periode:
Tweede Wereldoorlog (1939-1945)
Toegekend op:
1997
Yad Vashem-decoration

Bronnen

Foto

Nieuws

27mrt

Oorlogsheld Zwartendijk krijgt ook monument in Eindhoven

EINDHOVEN - Philipsman Jan Zwartendijk krijgt ook in Eindhoven een kunstwerk dat herinnert aan zijn heldendaad in de Tweede Wereldoorlog.

Lees meer

17okt

Nabestaanden verzetsheld Jan Zwartendijk hebben excuses gekregen

Zwartendijk was tijdens de Tweede Wereldoorlog consul in Litouwen en redde het leven van duizenden Joden.

Lees meer

18sep

Jan Zwartendijk redde duizenden Joden maar vertelde er zelden over, expositie in het Philips Museum

EINDHOVEN - Hij is misschien wel een van de grootste oorlogshelden van Brabant: Jan Zwartendijk (1896-1976). Hij redde in Litouwen het leven van meer dan 2000 Joden. Hij verstrekte valse papieren waardoor ze uit handen van de Russen en Duisters konden blijven. Maandag werd er in het Philips Museum in Eindhoven een tentoonstelling geopend over deze held.

Lees meer

17sep

Kleindochter blij met redding Joodse opa door Philips-man Zwartendijk uit Eindhoven

DEN HAAG - Philips-man Jan Zwartendijk hielp in de Tweede Wereldoorlog enkele duizenden Joden te ontkomen aan vervolging. De kleindochter van een van hen, is hem eeuwig dankbaar.

Lees meer

sep2016

Jan Zwartendijk, de engel van Litouwen

Op een dag eind juni 1940 kloppen Isaac Lewin en zijn van oorsprong Nederlandse vrouw Pessla, beiden Poolse Joden, in de Litouwse hoofdstad Kaunas aan bij een zekere Jan Zwartendijk. De Nederlander is naast directeur van de vestiging van Philips Litouwen sinds kort ook plaatsvervangend consul. Isaac en Pessla willen weg uit angst voor de oprukkende nazi’s en sovjets. Voor Nederland kunnen ze geen visum aanvragen, want sinds mei 1940 is ook Nederland bezet. Maar Curaçao, nog altijd vrij territorium van het Koninkrijk der Nederlanden, zou dat geen optie zijn?

Lees meer